Osterholm et al. w Lancet 2011 – Metaanaliza o skuteczności szczepień przeciwgrypowych

Można się bardzo zdziwić przeglądając źródła wiedzy medycznej dla lekarzy w języku polskim pod kątem informacji o najważniejszych metaanalizach dotyczących skuteczności szczepień przeciwgrypowych. Medycyna Praktyczna nie opracowała jeszcze żadnego takiego przeglądu pochodzącego od grupy naukowców Cochrane Collaboration (regularnie publikowane metaanalizy). Medycyna Praktyczna nie interesuje się też świeżą metaanalizą „z najwyższej półki” opublikowaną w czasopiśmie „z najwyższej półki” w 2011 roku: „Efficacy and effectiveness of influenza vaccines: a systematic review and meta-analysis”. Można sobie zadać pytanie dlaczego te wszystkie publikacje nie doczekały się jeszcze żadnego opracowania w języku polskim?

Wyniki i treść publikacji „Efficacy and effectiveness of influenza vaccines: a systematic review and meta-analysis” streszczone zostały poniżej:

Informacje ogólne

  • Metaanaliza charakteryzuje się uwzględnieniem wyłącznie badań randomizowanych lub obserwacyjnych z odpowiednimi parametrami statystycznymi, w których dokonano laboratoryjnej weryfikacji przyczyny infekcji u chorego. Autorzy używają dwóch miar oceny skuteczności szczepionek – „efficacy” dla wyników pochodzących z badań randomizowanych i „effectiveness” dla wyników pochodzących z badań obserwacyjnych.
  • Metanaliza objęła publikacje dotyczące szczepionek inaktywowanych (TIV) i „żywych” (LAIV). W Polsce jedynie szczepionki inaktywowane są dopuszczone, szczepionka „żywa” = LAIV nie jest w Polsce stosowana – dlatego poniższe streszczenie zawiera jedynie informacje dotyczące szczepionek inaktywowanych.
  • Zidentyfikowano i uwzględniono 10 badań randomizowanych i 14 badań obserwacyjnych (z 17 analizami), w których użyto szczepionek inaktywowanych.

Wyniki metaanalizy dla szczepionek inaktywowanych wg badań randomizowanych

  • 59% skuteczność zmniejszania ryzyka zachorowania na grypę w grupie osób w wieku 18 – 65 lat.
  • Stwierdzono brak randomizowanych badań o wymienionych kryteriach dla grup wiekowych 2- 17 lat i powyżej 65 lat, czyli grup wysokiego ryzyka. Tłumaczone jest to nieetycznością takich badań(!). [W tym samym czasie uznawano za etyczne badania randomizowane, w których dzieci z krajów rozwijających się i chorujące na odrę umierały ponieważ dla dobra nauki nie podawano tym dzieciom witaminy A, mimo znanej od dawna skuteczności tej interwencji – zob. Rola witaminy A w zapobieganiu powikłaniom odry. przyp. red.]
  • Stwierdzono duże braki w naukowej weryfikacji skuteczności szczepień u dzieci w wieku 6 – 24 miesięcy. Taka weryfikowacja przeprowadzona została tylko w jednym badaniu trwającym 2 lata (sezony dobrej zgodności szczepów krążących w środowisku i antygenów zawartych w szczepionkach): w pierwszym roku ryzyko zachorowania na grypę zostało zmniejszone o 66%, a w drugim roku uzyskano negatywny wynik -7%. [w tekście źródłowym tej publikacji nie podano deklaracji możliwego konfliktu interesów autorów, za to znajdziemy informacje o sponsorze badania i deklarację o braku wpływu sponsora na przebieg badania „Firma Aventis Pasteur finansowała projekt, nie odgrywała jednak żadnej roli w doborze personelu, przeprowadzaniu badania, ani w zbieraniu i analizie danych” (ang.„Aventis Pasteur provided funding for the project but played no role in the selection of personnel, conduct of the study, or collection and analysis of data.”) przyp. red.]

Wyniki metaanalizy dla szczepionek inaktywowanych wg  badań obserwacyjnych

  • 69% skuteczność (mediana) dla pojedynczej szczepionki przeciwko wirusowi pandemicznemu H1N1.
  • W zależności od sezonów badania wykazywały wysoką, niską lub zerową skuteczność wśród dzieci w wieku 6 – 59 miesiąc życia.
  • Wiele zidentyfikowanych badań obserwacyjnych wykazało szerokie przedziały ufności (również ujemne), co ogranicza wiarygodność ich wyników.

Autorzy zwracają uwagę, że:

  • Wcześniejsza metaanaliza Cochrane Colloboration  prawdopodobnie zawyżyła skuteczność szczepień przeciwgrypowych (wynik 73% w sezonie dobrej zgodności i 44% w sezonie słabej zgodności szczepów krążących w populacji i antygenów zawartych w szczepionkach), a przyczyną zniekształcenia wyników było uwzględnienie publikacji, w których jako punkt końcowy stosowano serologiczne potwierdzanie infekcji (wzrost miana przeciwciał).
  • Od wielu lat ACIP wydaje rekomendacje bez potwierdzenia skuteczności szczepień w odpowiednich randomizowanych badaniach i bez danych dotyczących skuteczności szczepień w zapobieganiu grypie lub komplikacjom w odpowiednich grupach wiekowych. Rekomendacje opierają się jedynie na badaniach obserwacyjnych, które z założenia mogą prowadzić do zniekształconych wyników i błędnych wniosków.
  • W metaanalizie nie dokonano przeglądu literatury pod kątem wpływu szczepień przeciwgrypowych na umieralność w grupie wiekowej powyżej 65 roku życia. Jednocześnie autorzy wspominają, że przeprowadzone w poprzednich dekadach badania obserwacyjne wykazujące rzekomą wysoką skuteczność w zmniejszaniu ryzyka komplikacji i ryzyka zgonu były przeprowadzone z poważnymi błędami metodologicznymi (co opisano już w wielu publikacjach naukowych – patrz lista poniżej). Ostatnie badania obserwacyjne w grupie wiekowej powyżej 65 roku życia, które uwzględniły poznane czynniki zniekształcające poprzednie wyniki wykazały zmniejszenie ryzyka zgonu o 4,6% (Effect of influenza vaccination on hospitalizations in persons aged 50 years and older. Vaccine2010) i zmniejszenie ryzyka hospitalizacji z powodu grypy i zapalenia płuc o 8,5 % (Influenza vaccination and mortality: differentiating vaccine effects from bias. Am J Epidemiol 2009).
  • Grypa to wielki ciężar dla ekonomii i zdrowia publicznego, dlatego szczepienia powinny być dalej zalecane, a naukowcy nie powinni przestawać w udoskonalaniu szczepionek.

 

Lista publikacji opisujących czynniki, które zniekształciły wiele wcześniejszych badań skuteczności szczepień przeciwgrypowych pośród osób powyżej 65 roku życia:

  • Baxter R, Lee J, Fireman B. Evidence of bias in studies of influenza vaccine effectiveness in elderly patients. J Infect Dis 2010; 201:186–89.
  • Jackson LA, Jackson ML, Nelson JC, Neuzil KM, Weiss NS. Evidence of bias in estimates of influenza vaccine effectiveness in seniors. Int J Epidemiol2006; 35:337–44.
  • Jackson LA, Nelson JC, Benson P, et al. Functional status is a confounder of the association of influenza vaccine and risk of all cause mortality in seniors. Int J Epidemiol2006; 35:345–52.
  • Fireman B, Lee J, Lewis N, Bembom O, van der Laan M, Baxter R. Influenza vaccination and mortality: differentiating vaccine effects from bias. Am J Epidemiol2009; 170:650–56.

Ubogie informacje o metaanalizie Osterholm et al. 2011 w polskim Internecie:

%d blogerów lubi to: